ՄԱՐԴՈՒ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱՑՈՒ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ ԵՎ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Յուրաքանչյուր ոք ունի կյանքի իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող կամայականորեն զրկվել կյանքից։ Ոչ ոք չի կարող դատապարտվել մահվան կամ ենթարկվել մահապատժի։ Յուրաքանչյուր ոք ունի ֆիզիկական և հոգեկան անձեռնմխելիության իրավունք։ Ֆիզիկական և հոգեկան անձեռնմխելիության իրավունքը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով՝ ազգային անվտանգության, հանցագործությունների կանխարգելման կամ բացահայտման, հասարակական կարգի, առողջության և բարոյականության կամ այլոց հիմնարար իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության շահերից ելնելով։ Բժշկության և կենսաբանության ոլորտներում հատկապես արգելվում են եվգենիկական փորձերը, մարդու օրգանների և հյուսվածքների օգտագործումը առևտրային նպատակներով, ինչպես նաև մարդու վերարտադրողական կլոնավորումը։ Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել գիտական, բժշկական կամ այլ փորձերի առանց իր ազատ և արտահայտված համաձայնության։ Յուրաքանչյուր ոք պետք է նախապես տեղեկացված լինի նման փորձերի հնարավոր հետևանքների մասին։ Խոշտանգումների, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի արգելք։ Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող զրկվել անձնական ազատությունից, բացառությամբ հետևյալ դեպքերի և օրենքով սահմանված ընթացակարգի՝ անձը դատապարտվել է իրավասու դատարանի կողմից հանցագործության համար։ Դատարանի օրինական որոշմանը չենթարկվելու համար։ Օրենքով սահմանված որոշակի պարտավորության կատարումն ապահովելու համար։ Հանցագործություն կատարելու հիմնավոր կասկածի դեպքում անձին հանձնել իրավասու մարմնին, կամ երբ դա հիմնավորվածորեն անհրաժեշտ է հանցագործության կատարումը կամ անձի փախուստը կանխելու համար՝ դրա կատարումից հետո։ Անչափահասի նկատմամբ դաստիարակչական հսկողություն սահմանել կամ նրան փոխանցել իրավասու մարմնին։ Հասարակական վտանգ ներկայացնող վարակիչ հիվանդությունների տարածումը, ինչպես նաև հոգեկան խանգարումներով, ալկոհոլիզմով կամ թմրամոլությամբ տառապող անձանց կողմից ներկայացվող վտանգը կանխելու համար։ Անձի անօրինական մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն կամ անձի արտաքսումը կամ հանձնումը այլ պետություն կանխելու համար։ Անձնական ազատությունից զրկված յուրաքանչյուր անձ պետք է անհապաղ տեղեկացվի ազատությունից զրկելու պատճառների, իսկ քրեական մեղադրանքի դեպքում՝ նաև մեղադրանքի մասին։ Անձնական ազատությունից զրկված յուրաքանչյուր անձ իրավունք ունի անհապաղ տեղեկացվել իր ընտրած անձի կողմից։ Այս իրավունքի իրականացումը կարող է հետաձգվել միայն օրենքով սահմանված դեպքերում, կարգով և ժամկետով՝ հանցագործությունները կանխելու կամ բացահայտելու նպատակով։ Եթե ​​այս հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի համաձայն ազատությունից զրկված անձը ազատությունից զրկվելու պահից հետո ողջամիտ ժամկետում, բայց ոչ ուշ, քան յոթանասուներկու ժամվա ընթացքում, չի կայացնում դատարանի որոշում հետագա կալանքը մերժելու մասին, ապա նա ենթակա է անհապաղ ազատ արձակման: Անձնական ազատությունից զրկված յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի վիճարկել ազատությունից զրկվելու օրինականությունը, որի վերաբերյալ դատարանը անհապաղ որոշում է կայացնում և կարգադրում է անձին ազատ արձակել, եթե ազատությունից զրկելն անօրինական է: Ոչ ոք չի կարող զրկվել անձնական ազատությունից միայն իր քաղաքացիական պարտականությունները կատարելու անկարողության պատճառով: Բոլորը հավասար են օրենքի առջև: Արգելվում է խտրականությունը՝ սեռի, ռասայի, մաշկի գույնի, էթնիկական կամ սոցիալական ծագման, գենետիկական բնութագրերի, լեզվի, կրոնի, աշխարհայացքի, քաղաքական կամ այլ համոզմունքների, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելության, գույքային դրության, ծննդյան, հաշմանդամության, տարիքի կամ այլ անձնական կամ սոցիալական հանգամանքների հիման վրա: Կանայք և տղամարդիկ ունեն հավասար իրավունքներ: Անձնական և ընտանեկան կյանքի, պատվի և բարի համբավի անձեռնմխելիություն: Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական և ընտանեկան կյանքի, պատվի և բարի համբավի գաղտնիության իրավունք: Անձնական և ընտանեկան կյանքի գաղտնիության իրավունքը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով՝ ազգային անվտանգության, երկրի տնտեսական բարեկեցության, հանցագործությունների կանխարգելման կամ հայտնաբերման, հասարակական կարգի, առողջության և բարոյականության կամ այլոց հիմնարար իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության շահերից ելնելով։ Յուրաքանչյուր ոք ունի իր բնակարանի անձեռնմխելիության իրավունք։ Բնակարանի գաղտնիության իրավունքը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով՝ ազգային անվտանգության, երկրի տնտեսական բարեկեցության, հանցագործությունների կանխարգելման կամ հայտնաբերման, հասարակական կարգի, առողջության և բարոյականության կամ այլոց հիմնարար իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության շահերից ելնելով։