Author: jamharyanlevon

Ամենամեծ  ընդհանուր  բաժանարար

Յուրաքանչյուր  բնական   թիվ,   որի  վրա բաժանվում է տվյալ  բնական թիվը, կոչվում է վերջինիս  բաժանարար։

Օրինակ՝

12-ի բաժանարարներն   այն թվերն են, որոնց վրա 12-ը բաժանվում է առանց  մնացորդի։

12-ը առանց մնացորդի բաժանվում է 1, 2, 3, 4, 6, 12  թվերի վրա, ուրեմն 1, 2, 3, 4, 6, 12  թվերը 12-ի բաժանարարներն են։

Այժմ  1-ին տողում գրենք 12-ի բոլոր         բաժանարարները, իսկ 2-րդ տողում գրենք 34-ի  բոլոր  բաժանարարները՝

12-1,2,3,4,6,12

34-1,2,17,34

1-ը և 2-ը 12-ի և 34-ի ընդհանուր բաժանարարներն  են, 2-ը այդ  թվերի  ամենամեծ  ընդհանուր  բաժանարարն է։

Այն բնական թիվը, որը  տրված  բնական թվերից յուրաքանչյուրի  բաժանարար է, կոչվում է նրանց ընդհանուր բաժանարար։

Տրված բնական թվերի ընդհանուր բաժանարարներից  ամենամեծը կոչվում է նրանց   ամենամեծ ընդհանուր բաժանարար։

Երկու բնական թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը նշանակելու համար օգտագործում ենք փակագծեր՝ ( )։

Գրում     ենք այսպես՝ (12,34)=2

Առաջադրանքներ

• Գտեք  տրված թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։
• [15  և 18]=3
• 
  15-1, 3, 5, 15
  18-1, 2, 3, 6, 9, 14, 18
• [24 և 16]-4
  24-1, 2, 3, 4, 6, 12, 24
  16-1, 2, 4, 8, 16
• [18 և 24]-6
  18-1, 2, 3, 6, 9, 14, 18:
  24-1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24
• [240 և 60 ]=60
• [250 և 50]=50
• [4 և 7]=1
• [5  և 11]=1
• 14 և 9 =1
• 25 և 5=5
• 16 և 32=16
• 10 և 8=2
• 20 և 24=4
• 100 և 20=20
• 6 և 7=1
• 150 և 30=30
• 18 և 36=18
• 15 և 40=5
• 40 և 70=10
• 28 և 18=2

Խնդիր

Հեռուստամրցույթին մասնակցելու համար հավաքված մեծահասակներից և երեխաներից թիմեր պետք է կազմեն այնպես, որ բոլոր թիմերում լինեն հավասար քանակով մեծահասակներ և հավասար քանակով երեխաներ։ Ամենաշատը քանի՞ այդպիսի թիմ կարելի է կազմել 45  մեծահասակներից և 54 երեխաներից։

9պատ

Գոյականի թիվը

190. Կազմի՛ր տրված գոյականների հոգնակին: Փորձի՛ր բացատրել, թե ո՞ր բառերին է -եր վերջավորություն ավելանում, ո՞ր բառերին՝ -ներ:

Ա. Ծառ-ծառեր ձայն-ձայներ հոտ-հոտեր քար-քարեր կով-կովեր արջ-արջեր փունջ-փնջեր լուր-լուրեր բառ-բառեր բեղ-բեղեր հայ-հայեր հայր-հայրեր ցեղ-ցեղեր սիրտ-սրտեր գիր-գրեր սյուն-սյուներ պատ-պատեր հույն-հույներ ձու-ձվեր սուր-սրեր քիթ-քթեր քույր-քույրեր մայր-մայրեր ձեռք-ձեռքեր ոտք-ոտքեր տատ-տատեր պապ-պապեր:
Բ. Եղբայր-եղբայրներ աթոռ-աթոռներ պապիկ-պապիկներ տատիկ-տատիկներ գրպան-գրպաններ թութակ-թութակներ եղնիկ-եղնիկներ ոչխար-ոչխարներ սեղան-սեղաններ թռչուն-թռչուններ մեքենա-մեքենաներ բարեկամ-բարեկամներ աշակերտ-աշակերտներ մատյան-մատյաններ հեռախոս-հեռախոսներ ծաղկավաճառ-ծաղկավաճառներ պանրագործարան-պանրագործարաններ:

191. Գրի՛ր, թե նախորդ առաջադրանքը կատարելիս
ա) ո՞ր բառերի մեջ երկու ն գրեցիր.
պանրագործարաններ, սեղաններ, թռչուններ գրպաններ մատյաններ
բ) ո՞ր բառերի մեջ հնչյուններ փոխվեցին:

Փնջեր սրտեր գրեր ձվեր սրեր քթեր

Նյութը կարդացեք շատ ուշադիր, որ հասկանաք և կարողանաք որևէ մեկին բացատրել։

Գոյականը երկու թիվ ունի՝ եզակի և հոգնակի: Եզակին ցույց է տալիս մեկ առարկա, հոգնակին՝ մեկիցավելի: Հոգնակին կազմվում է եզակիից՝ հիմնականում -եր կամ –ներ մասնիկների օգնությամբ. (-եր-ը ավելանում է միավանկ բառերին, ները՝ բազմավանկ)

Գոյականի հոլովումը

196. Հարցում արտահայտող բառի փոխարեն տրված գոյականները գրի՛ր (դրանք ինչպե՞ս փոխվեցին):

Այգում մի մարդ ինչո՞վ գործ էր անում:
Բահ, մկրատ, թիակ:

Այգում մի մարդ բահով  գործ էր անում

197. Հարցում արտահայտող բառի փոխարեն տրված գոյականները գրի՛ր (դրանք ինչպե՞ս փոխվեցին):

Հիանում էր ինչո՞վ:
Երգ, աշխարհ, ընկերներ, շարժումներ:

Հիանում էր երգով.

198. Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ դպրոց բառով՝ ուշադրություն դարձնելով վերջավորություններին:

Ամեն առավոտ դպրոց եմ գնում:
Մի մեքենա մոտեցավ մեր դպրոցին:
Այսօր Արան վերջինը դուրս եկավ դպրոցից:
Մեր դպրոցով բոլորս էլ հիանում ենք:
Ես ու քույրս սովորում ենք դպրոցում:

199. Բառակապակցություններ կազմի՛ր հարցում արտահայտող բառի փոխարեն՝ տրված գոյականները գրելով: Բառերին ի՞նչ վերջավորություններ ավելացան:

Պառկել որտե՞ղ:
Ծովափ, մահճակալ, անդունդի եզր, գետի ափ, անտառի բացատ, անկողին, հիվանդանոց:

Պառկել ծովափինշ

 Պառկել մահճակալին

 Պառկել անդունդի եզրին

 Պառկել գետի ափին

 Պառկել անտառի բացատում

 Պառկել անկողնում

 Պառկել հիվանդանոցում

Что за морковка выросла зимой под крышей

Это не капли падают с неба
А белоснежные хлопья из чего

скользят по двум дорожкам
На ровных досках ножки

Անգլիական այգի

Անգլիական այգին Երևանի առաջին հասարակակական այգին է, որը հիմնվել է 1850թ․։ Այն, ի սկզբանե, ճահճապատ տարածք էր, որը լուրջ վարակի պատճառ կարող էր դառնալ։ՈՒստի որոշում կայացվեց բարեկարգել տարածքը, որի նպատակով ծառեր բերվեցին Ռուսաստանից և Լեհաստանից, նոր ծառուղիներ բացվեցին, որոնց անցուղիները ծածկվեցին կարմիր փշրանքով։ Այգին կառուցվեց եվրոպական ձևով, որի համար էլ կոչվեց <<Անգլիական այգի>>։ Խորհրդային Հայաստանի ժամանակահատվածում այգին զոհված հեղափոխականների պանթեոն էր։ Հետագայում վերանվանվեց 26 կոմիսարների անունով, որը ժողովրդի մոտ կրճատ ստացավ <<Կոմայգի>> անվանումը։ 1938թ․ այգու տարածքում կառուցվեց Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի նոր շենքը։

 Էրեբունի բերդաքաղաք

Էրեբունի ամրոցը հիմնադրվել է ք․ա․ 782թ․ Արգիշտի Ա-ի կողմից։ Գտնվում է Երևանի Արին բերդ բլրի վրա։ Ամրոցի և շրջակա տարածքների պեղումները սկսվել են 1950թ․։ Հետագայում Էրեբունին վերափոխվեց մայրաքաղաք Երևանի, որն այօր արդեն աշխարհի հնագույն մայրաքաղաքներից մեկն է, ավելի հին, քան պատմական Հռոմը։ Ներկայումս ամրոցի տարածքում գործում է <<Էրեբունի>> արգելոց- թանգարանը, որտեղ պահպանվում են բազմաթիվ հնագիտական նմուշներ։ Ես նախորդ տարի այցելել եմ Էրեբունի բերդաքաղաք և թանգարան։

Ուշ Պլեյստոցենում տեղի է ունեցել հրաբխային հզոր պայթյուն, որի արդյունքում հրաբխային բեկորների ձնահյուսը հասել է Լյանկիվեյ լիճ։ Ներկայումս Քալբուկոն համարվում է չիլիական Անդերի հարավում գտնվող ամենաակտիվ հրաբուխներից մեկը, որը ժայթքել է 9 անգամ՝ 1837 թվականից ի վեր, իսկ ամենավերջին ժայթքումը տեղի է ունեցել 2015 թվականին։ Հարավային Չիլիի պատմության մեջ ամենահզոր ժայթքումը տեղի է ունեցել 1893-1894 թվականներին, որի ժայթքման ընթացքում հրաբուխը խառնարանից 8 կմ հեռավորության վրա 30 սմ հրաբխային ռումբեր է նետել, մինչդեռ տաք լահարի (ցեխային հրաբխային հոսք) հսկայական ծավալներ հոսել են ներքև։

1917 թվականի ապրիլին տեղի ունեցած ժայթքումն ուղեկցվել է ուժեղ պայթյուններով, երբ լավային հոսքը ձևավորեց լավային գմբեթ։ 1927 թվականի հունվարին տեղի ունեցած կարճատև ժայթքումը ուղեկցվել է և պիրոկլաստիկ հոսքով^[4] և լավային։ 1961 թվականի վերջին խոշոր ժայթքման ժամանակ Քալբուկոյի արտանետած հրաբխային մոխրի^[5] սյան բարձրությունը կազմել է 12-15 կմ, իսկ լավան ներքև է հոսել երկու հոսքով։ 1972 թվականի օգոստոսի 26-ին տեղի ունեցավ չորս ժամանոց կարճատև ժայթքում։ Գլխավոր խառնարանից ուժեղ ֆումարոլային արտանետումներ են դիտվել 1996 թվականի օգոստոսի 12-ին։

2015-ի ապրիլի 22-ին, տեղական ժամանակով մոտավորապես ժամը 18։ 00-ին (Գրինվիչի ժամանակով ժամը 21։ 00-ին), սկսվեց հերթական ժայթքումը։ Մայրամուտից կարմրած մոխրի և ծխի տպավորիչ սնկաձև ամպը բարձրացավ մինչև 10 կմ բարձրությունը։ Ապրիլի 24-ին հայտարարվեց «կարմիր» տագնապի մակարդակ։ Բնակչությանը արգելվեց գտնվել հրաբխին մոտ, ավելի քան 20 կմ շառավղով։ Հինգ հազար մարդ տարհանվեց վտանգավոր շրջաններից։

Հարց և առաջադրանք

1. Նկատեցի՞ր` ինչպես է կարդացվում զ մասնիկը (նախդիրը) բաղաձայնից առաջ:
   Այո ես հասկացա ու կարդում եմ ըզ
2. Նախադասությունն աշխարհաբար դարձրու:
   Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ:-Ճանաչել իմաստությունը և խրատը, իմանալ խոսքերը իմաստուն։

1)Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 15 է, թերի քանորդը՝ 8, մնացորդը՝ 3։

123
2) Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 165 է, թերի քանորդը՝ 4,
մնացորդը՝ 1։

41
3)Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 17 է, թերի քանորդը՝ 6,
մնացորդը՝ 3։

105

4) Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 788 է, թերի քանորդը՝ 3,
մնացորդը՝ 2:
262

5)Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 21 է, թերի քանորդը՝ 5,
մնացորդը՝ 4։

109
6) Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 569 է, թերի քանորդը՝ 9,
մնացորդը՝ 2։

63

7) Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
108-ի բաժանելիս։

107

8)Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
5-ի բաժանելիս։

4

9)Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
36-ի բաժանելիս։

35

10) Առանձնացրեք 4-ի բաժանվող թվերը.

2500, 16635, 180012, 3697, 12560, 2504, 1450

180012

11)Առանձնացրեք 3-ի բաժանվող թվերը.

1560, 1568, 3609, 15880, 3605, 14500
1560 3609

12)Առանձնացրեք 9-ի բաժանվող թվերը.

3780, 2156, 108819, 1000, 1605

3780 108819

176. Գործողություն ցույց տվող բառերը (բայերը) դարձրո՛ւ ո՞վկամ ի՞նչ հարցին պատասխանող, առարկա ցույց տվող բառեր (գոյականներ):

Օրինակ՝
լուծել – լուծույթ, լուծում

սպասել – սպասավոր, սպասյակ, սպասուհի, սպասում:

            Իշխել-իշխան-իշխանույուն-իշխույուն, բժշկել-բժիշկ-բուժկետ-բժիշկ, բացել-բաց-բացուկ, ուսուցանել-ուսուցիչ-ուսուչու, ճեղքել-ճաղք , պահել-պահում պահել, հյուսել-հյուս, բանել-բանիկ-բանություն, գրել-գրիչ, գործել,    զգալ-գալուց, հարցնել-հարց:

177. Ինչպիսի՞ հարցին պատասխանող, հատկանիշ ցույց տվող բառերից (ածականներից) կազմի´ր գոյականներ (ի՞նչ հարցին պատախանող բառեր):

Օրինակ՝
տաք – տաքություն:

            Քաջություն, մեծություն, գեղեցիկություն, հատուկություն, հասարակություն, հարմարություն, դեղինություն, գունատություն, հնչեղություն, շքեղություն,         պերճություն, խեղճություն, տկարություն:

179. Ա և Բ խմբի բառերի տարբերությունը  գտի´ր՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց սկզբնատառերի գրությանը:

Ա. Հայր, տղամարդ, տղա, ուսուցիչ, վարիչ, վարչապետ, անգլիացի, պարսիկ, կին, տատ, իտալուհի, բժշկուհի,քար, վարդ, երկաթ, առյուծ, արջ:
Բ. Նաիրա, Արմեն Տիգրանյան, Տիգրան Մեծ, Չալանկ, Մարան, Աֆրիկա (մայր ցամաք), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ (պետություն), Սևան, Արաքս, Նիագարա (ջրվեժ):

Ա խմբի բառերը հասարակ են, իսկ Բ խմբում հատուկ,

18O. Նախորդ վարժության մեջ տրված ո՞ր գոյականներն են հասարակ և որո՞նք՝ հատուկ: Պատասխանդ պատճառաբանիր:

Հատուկ բառերը մեծատառով են գրվում, քաղաքների, գյուղերի, գետերի, դպրոցների գրքերի անունները։Իսկ մնացած բոլոր գոյականները հասարակ են։

183. Կետերի փոխարեն պահանջվող մեծատառը կամ փոքրատառը գրի´ր: Նրա պապը պասունցի էր ու շատ էր պատմում սսասունցիների մասին;
Ուզում էր նմանվել Սասունցի Դավթին:
էպոսի վերջին հերոսը Ֆոքր Մհերն է:
Գրքի հերոսը մի փոքր տղա է:
«Սասունցի Դավիթ» էպոսում հիշատակվում է Պղնձե քաղաքը:
Գտածը Pղնձե մատանի էր: