majreni

  100. Տրված բառերից տեղ ցույց տվող ածանցավոր բառեր կազմի՛ր: դեղինով ընդգծիր գործածված մասնիկները (ածանցները): Գրիր, թե ինչու ես որոշ բառեր մեծատառով գրել։

Օրինակ՝
հույն – Հունաստան:

Հիվանդանոց,

ծաղկանոց,

մկաստան,

Հայաստան,

նստարան,

այբենարան,

դասարան,

դպրոց,

դարբնոց

հյուրանոց,

զորանոց,

Ռուսաստան,

գործարան,

բրուտարան,

 Ուզբեկիստան,

Հնդկաստան,

թուփանոց,

ծիրանանոց:

101. Ընդգծված բառակապակցությունները փոխարինի՛ր ածանցավոր բառերով:

Շատ ու շատ դարեր առաջ Ասորեստան մի իմաստուն մարդ էր ապրում:
Մորանոցում մի առարկա էր  թաքցրել:
Նա որոշել էր այդտեղ իր համար բնակարան կառուցել:
Տունը դարձրել ես հավանոց:
Երեկոյան դարբնոց  կհանդիպենք:
Գետի ափին մի տնակ ուներ, որտեղ ապրում էր իր սիրելի կենդանու հետ:
Իրենց գյուղիկի փողոցներն ու այգիները հիշեց:

102. Բնակավայր կամ տեղանք ցույց տվող բառերին այնպիսի ածանցներ ավելացրու, որ նոր բառերը տվյալ տեղի բնակիչ իմաստն արտահայտեն:

Օրինակ՝
լեռն – լեռնցի:

Երևանացի, քաղաքացի, վանեցի, մշեցի, աշտարակցի, արտաշատցի,դվինեցի, Կարսեցի, գյումրեցի, լոռեցի, ամերիկացի, նյու-Յորքացի, լոնդոնացի, սարեցի, գյուղացի:

103. Տրված բառազույգերի արմատները տեղափոխելով՝ բաղադրյալ նոր բառեր ստացի´ր:

Օրինակ՝
բարեժպիտ, մանկամիտ – բարեմիտ, մանկաժպիտ:

ա) Ջրահարս, ծովանկար, բ) ժանգապատ, արծաթագույն,
գ) հողմածին, ջրաղաց, դ) զորագունդ, երկրամաս:

ա) Ջրանկար, ծովահարս, բ) ժանգագույն արծաթապատ,
գ) հողմաղաց, ջրածին, դ) զորամաս, երկրագունդ:

104. Տրված բառերր բաղադրիչների բաժանի՛ր: Արմատներն ի՞նչ մասնիկով են կապվում:

Օրինակ՝
Գրատախտակ – գր(գիր) + ա + տախտակ:

Ձեռ+ա+գիր, գեղ+ա+նկար, շրջ+ա+գգեստ, սիր /սեր/+ա+հոժար, դեղն+ա+կտուց, հոդ+ա+կապ:

105. Շարքի բոլոր բառերը, բացի մեկից, նայն ձևով են կազմված: Գտի´ր օրինաչափությանը չենթարկվող բառը:

ա) Հրաշամանուկ, հողագունդ, առևտուր, մեծահոգի, փրկագին:
բ) Ջրկիր, սեղանատամ, նախօրոք, դասաժամ, ձեռնտու:

մաթեմ

Օրվա գործունեություն․

Հարցերի պարզաբանում

Մտքի վարժանք(բանավոր հաշվարկներ)

Առաջադրանքներ

1․Հաշվեք ուղղանկյունանիստ ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 2 սմ, 9 սմ,  11 սմ։

198 խ սմ

2․Հաշվեք ուղղանկյունանիստ ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 5 դմ, 7 դմ,  8 դմ։

280խ սմ

3․Հաշվեք ուղղանկյունանիստ ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 6 սմ,  12 սմ, 10 սմ։

720 խ սմ

4․Հաշվեք ուղղանկյունանիստ ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 13 սմ, 15 սմ,  10 սմ։

1950 խ սմ

5․Հաշվեք ուղղանկյունանիստ ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝

11 սմ,  12 սմ, 10 սմ։

1320 խ սմ

6․ Հաշվեք ուղղանկյունանիստի ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝         

 3 դմ,  20 սմ, 10 սմ։

6000խ դմ

7․ Հաշվեք ուղղանկյունանիստ ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝

11 սմ, 12 սմ, 14 սմ։

1848 խ սմ

8․Հաշվեք  2 դմ կող ունեցող  խորանադի ծավալը։

8 խ սմ

9․ Հաշվեք  5 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալը։

125խ սմ

10․ Հաշվեք  11 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալը։

1331խ սմ

11․ Հաշվեք  10 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալը։

1000խ սմ

մատեմ

  1. Քանի՞ ուղղանկյուններից է բաղկացած ուղղանկյունանիստը։
    6
  2. Ուղղանկյունանիստի նիստերից յուրաքանչյուրը ի՞նչ երկրաչափական պատկեր է։
    ուղանկյուն
  3. Խորանարդի նիստերից յուրաքանչյուրը ի՞նչ երկրաչափական պատկեր է։
    քառակուսի
  4. Քանի՞ քառակուսիներից է բաղկացած խորանարդը։
    6
  5. Քանի՞ նիստ ունի խորանարդը։
    6
  6. Քանի՞ գագաթ ունի խորանարդը։
    8
  7. Քանի՞ կող ունի խորանարդը։
    12
  8. Համեմատեք խորանարդը և ուղղանկյունանիստը։
    ուղղանկյունանիստը նույն խորանարդն է, բայց ուղանկյուն, կամ այլ կերպ՝ խորանարդը ուղանկյունանիստ է, որի նիստերը քառակուսի են։
  9. Ի՞նչ խորանարդի ծավալը։
    հիմքի մակերես անգամ բարձրություն
  10. Ի՞նչ ուղղանկյունանիստի ծավալը։
    հիմքի մակերես անգամ բարձրություն
  11. Որո՞նք են ուղղանկյունանիստի չափումները։
    երկարություն բարձրություն լայնաություն
  12. Հաշվեք ուղղանկյունանիստի  ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 6 դմ, 7դմ,  11դմ։
    462 խ․դմ
  13. Հաշվեք ուղղանկյունանիստի ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝     6 դմ,  18 սմ, 10 սմ։
    1080 խ․դմ
  14. Հաշվեք  3 դմ կող ունեցող  խորանադի ծավալը։
    27 խ․ դմ
  15. Հաշվեք  15 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալը։
    3375 խ սմ
  16. Հաշվեք ուղղանկյունանիստ ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 11 սմ, 10 սմ, 16 սմ։
    1760 խ սմ
  17. Հաշվեք ուղղանկյունանիստ ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝

15 մմ, 18 մմ,  6 մմ։

1620 խ․ մմ

մայրնի

93. Ամեն շարքից մի բաղադրիչ ընտրի՛ր ե կազմի՛ր բաղադրյալ բառեր:

Ա. Գետ, լույս (լուս), գիր (գր), սիրտ (սրտ), միտ, քար:

Բ. Ան-, -ավոր, -իչ, -ակ, -֊ք, -ոտ:

Գետ-ակ լուս-ավոր գրիզ ան-սիրտ միտ-ք քար-ոտ

94. Նախորդ վարժության Ա և Բ խմբերի տարբերությունը բացատրի´ր : Ինչպ՞ես կանվանես Բ խմբի մասնիկները:

Ա խմբում բառերը պարզ բառեր են, իսկ Բ խմբում ածանցներ են։

97. Տրված բառաշարքերից ընտրի՛ր ընտրիր այն բառերը, որոնք ածանցավոր են և արմատն ածանցից գծիկով բաժանի´ր, որոնք աժացներ չունեն, դեղին գույն ներկիր:

Օրինակ՝
ձկնիկ – ձկն (ձուկն) – իկ:

Տնակ – տն (տուն) – ակ:

ա) Շապիկ, մկնիկ, զատիկ, ծաղիկ, մայր-իկ, աղջիկ, շն-իկ, փի-սիկ, գեղեցիկ, կապիկ, փոքր-իկ, սիրուն-իկ, կողիկ (կոտլետ), թիթեռն-իկ, ծիտի-կ, քթ-իկ, տոտ-իկ, մատ-իկ:
բ) Գնդ-ակ, գետ-ակ, վանդակ, ելակ, կատակ, նապաստակ, առ-վակ, զավակ, բակ, գուշակ, որդյ-ակ, դղյակ, կտակ, պատանյ-ակ, թի-ակ, թակ, բլր-ակ, վարդակ, սոխակ, մահակ, մոծակ:
գ) Գայլ-ուկ, բուկ, մանուկ, գառն-ուկ, ձագ-ուկ, ձուկ, ձիու-կ, բազուկ, մուկ, աղմուկ, հատուկ, մարդ-ուկ, պոչ-ուկ, վհուկ, ձմերուկ:

99. Տրված բառերից կամ արմատներից նոր բառեր կազմիր՝ ակ, իկ, ուկ ածանցներով: դեղինով ընդգծիր այն բառերը, որոնց նշված ածանցները փոքրացնում կամ քնքշացնում են: ա) Թափանց(ել)-թափանցիկ, շրջ(ել)-շիջիկ, մարտ(նչել)մարիկ, սիրտ-սրտիկ, ճանճ-ճանճիկ
 բ) Օրեն(ք)-օրինակ, ճաշ-ճաշիկ, ախորժ-ախորժակ, սահուն-սահնակ, պահել-պահակ, ընդուն(ել)-ընդունայկ, մոլոր(ել)-մոլորակ, գիտ(ենալ)-գիակ, բուռն(ն)-բուռնիկ:

մայրենի

87. Պարզի´ր, թե Ա և Բ բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված: Այդ բառախմբերը լրացրո´ւ:

Ա. Ջրառատ, ջրային, ջրկիր, ջրվեժ, հողագործ, հողեղեն, հողոտ, անհող, մարդատար, մարդասեր, մարդամոտ, մարդկային :

Բ. Ջուր, հող, մարդ, :

89. Բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր: Արմատներն ինչո՞վ են միանում:
 Մարդամոտ, լուսամուտ, ծնողասեր, գորգագործ, փառատոն:

Մարդ-ա-մոտ,

Լուս-ա-մուտ,

Ծնող-ա-սեր,

Գորգ-ա-գործ,

Փառ-ա-տոն:

90. Տրված արմատներով բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր:

Սառն (սառ), միտ (մտ), մուր (մր):

Սառնարան, սառնորակ, մտամոլոր, մտազբաղ, մրոտ,

91. Տրված բառերը կազմող մասերն առանձնացրո՛ւ: Արմատներն ընդգծիր:

Օրինակ՝

մայրություն – մայր + ություն

անամոթ – ան + ամոթ:

Ամպոտ- Ամպ+ոտ,     

Քարոտ- քար+ոտ

Օդային- օդ+ային,

Անշնորհք-ան+շնորհ+ք,

Դժգոհ-դժ+գոհ,

Հեռավոր-հեռ+ավոր,

Բարություն- բար+ություն,

Գրավոր-գր+ավոր,

Անորոշ-ան+որոշ

Տհաճ- տ+հաճ:

92. Ամեն շարքից մի բաղադրիչ ընտրի´ր և բաղադրյալ բառեր կազմի´ր (քանիսը կստացվի):

Ա.Թութ, կարմիր, փուշ, ոսկի, տուն, գույն, կաթ(ն), խորհուրդ:

Բ.Ան-, -յա, -ենի, -ոտ, -արան, -ավուն, -եղեն, -ավոր:

Ա․ կաթ(ն)-կաթնամթերք, կաթնասուն, կաթնագույն, կաթնային կաթնատու։

մայրենի

  1. Չքնաղ-գեղեցիկ

Բյուրազան-բազմատեսակ

Պատսպարվել-թաքնվել

Ծածուկ-գաղտնի

Ապառաժ-շատ պինդ

Հոգեվարք-մեռնելու րոպենել

Սրինգժ-եղեգից պատրատված գործիք

Հոգեգրավ- հոգին գրավող

Հորդել- վարարել

Դյութական-գրավիչ, հմաիչ

Չարքաշ-տանջալից

Անտերունչ-անտեր

Վշտահար-վշտից տանջվող

2)

Պատմվածքում աշխարհը լցված էր բազմատեսակ ծաղիկներով ու գույներով։ Ամեն ինչ շատ գեղեցիկ էր ու հաճելի, բայց այնտեղ ապրող  շատ չար էին ու անսիտ։

Այնտեղ պակասում էր սերն ու բարությունը։

5)

Ա Նա մեծացավ բոլորի հետ, բայց ոչ-ոք նրան չնկատեց։

Բ Տղան շփվելով մարդկանց հետ, հասկանում էր, որ նրանց սրտերը լցված է  չարությամբ  ու անգթությամբ։

7)

Բարի, կամեցող, հոգատար, նախաձեռնող։

8) պատմվածքին համապատասխանում է դ տարբերակը։ Այնտեղ տղան եղեգից սրինգ պատրաստրեց և իր գրավիչ նվագով բարություն մտցրեղ մարդկանց սրտերը։

մայրենի 07/10/2021

81. Ուշադրություն դարձրո՛ւ Ա ե Բ խմբերի բառերի կազմությանը. փորձի´ր բացատել տարբերությունը:

Ա. Մարդ, տեր, սիրտ, կապույտ, արքա, ծաղիկ, կատու, բարի:

 Բ. Մարդասեր, Տիրամայր, սրտատրոփ, կապտավուն, արքայական, ծաղկել, կատվազգի, բարերար:

Ա խումբը կազմված է պարզ բառերից, իսկ Բ խմբում բառերը բարդ են։

82. Տրված բառերը բաժանի´ր երկու խմբի (տե´ս  81-րդ վարժությունը):
Ուրախություն, նկար, գլուխ, փետրագնդակ, հինգ, ուրախ, նորություն, փետուր, շյուղ, երկմտություն,շաբաթական, գրպան, քաղաք, օրացույց, գլխակորույս, անուն:

Ա նկար, գլուխ, հինգ, ուրախ, փետուր, շյուղ, գրպան, քաղաք, օրացույց, անուն:

բ Ուրախություն, փետրագնդակ, նորություն, երկմտություն,շաբաթական, օրացույց, գլխակորույս։

83. Ի՛նքդ անվանիր 81-րդ վարժության բառերի շարքերը (ընդհանուր անուններ գտի´ր բառաշարքի համար) և տրված նախադասությունները լրացրո´ւ:

Ա խմբում պարզ բառեր են, որովհետև ունեն մեկ արմատ      :

Բ խմբում բարդ բառեր են, որովհետև ունեն մեկից ավելի արմատ   կամ ածանց  :

85. Պարզ և բաղադրյալ  բառերը տեղադրի´ր տրված նախադասությունների մեջ և նախադասությունները  լրացո´ւ:

Այն բառերը, որոնց մեջ հնարավոր չէ առանձնացնել բառ կազմող իմաստակիր մասեր, պարզ  բառեր են. օրինակ՝ ծով, նկար, ծաղիկ :

Այն բառերը, որոնք  հնարավոր է բաժանել բառ կազմող իմաստակիր մասերի, բաղադրյալ բառեր են. օրինակ՝  հեռախոս – հեռ + ա + խոս, բարկություն – բարկ + ություն, բարեսիրտ, գեղատեսիլ:

86. Տրված բառերի րնդհանուր մասերը գտի՛ր, դրանց  ուղիղ  ձևերը գրի´ր և տրված բառերը  բացատրի´ր:

 Օրինակ՝

բարեսիրտ, բարեկամ, բարեսեր, բարետես: – Բարի:

Բարեսիրտ – բարի սիրտ ունեցող:

Բարեկամ – բարին կամեցող:

Բարեսեր – բարին (բարի բան) սիրող:

Բարետես – բարի (գեղեցիկ) տեսք ունեցող:

ա-Կտցաձև,  կտցահարել, կտցաչափ:-կտուց

կտցաձև-կտուցի ձև

կտցահարել-կտուցով հարվածել

 կտցաչափ-կտուցի չափ

բ) Ուղղագրություն, ուղղագիծ, ուղղամիտ, ուղղություն:-ուղիղ

Ուղղագրություն-լեզվի գրության կանոն

Ուղղագիծ-ուղիղ գիծ

Ուղղամիտ-ճիշտ մտածող

Ուղղություն-այն կողմը, որ տեղ գործողություն է տեղի ունենում կամ իր է գտնվում

գ) Ուղեկից, ուղևոր, ուղեմոլոր, ուղևորվել:-ուղի

Ուղեկից-ուղևորության ընկեր

ուղևոր-փոխադրմիջոցով ճամբորդող մարդ

ուղեմոլոր-ճանապարհը կորցրած

ուղևորվել-ճանապարհ ընկնել

մայրենի 6/10/2021

75. Տրված դարձվածքների իմաստները բացատրի´ր:

Օրինակ՝

ջրից չոր դուրս գալ – փորձանքից, նեղ վիճակից  ազատվել:

Սիրտ տալ-հուսադրել, հոգին առնել-դաժանաբար տանջել, գլուխը կորցնել- Խուճապի մատնվել, արևը խավարել-սգի մեջ ընկնել, հալից ընկնել-հոգնել, սիրտը          վկայել-ինչոր բան կանխազգալ, երես ղարձնել-նեղանալ, սիրտ անել-համաձակվել, բկին չոքել-ահաբեկալ, սիպել:

76. Աչքի ընկնել, ձեռ քաշել, գլուխ  պահել, ոտքի վրա, ծայրը ծայրին հասցնել, օրերը հաշվված  են արտահայտությունները նախադասությունների մեջ գործածի´ր  

ա) ուղիղ իմաստով,

բ) որպես դարձվածք:

աչքի ընկավ իր լավ շախմատ խաղալով։

ա կոտրած տիկնիկի աչքը ընկել էր գերնին։

ա Ծեծկռտուքի Ժամանակ տղաները իրար ձեռքերից քաշու էին ու իրատ վնասում։

բ Արմանը տեսնելով չի կարողանում վերանորգել հեծանիվը ձեռ քաշեցնրանից։

ա Կարկուտի Ժամանակ Արամը ձեռքերով պահել էր գլուխը։

բ Շաբաթօրյակի Ժամանակ բոլոր տղաները գլուխ եին պահում։

ա ՈՒսուցչուհին պատժեց առշակերտին մեկ ոտքի վրա կանգնեցնելով։

բ Այնքան էի շտապուն, որ ոտքի վրա ճաշեցի։

ա պարանի ծայրը ծայրին հասցնելով կապեցինք հանգույցը։

բ ծայրը ծայրին հասցնելով ընտանիքիշը կարողացավ բոլոր երեխաների ուսումը ապահովել։

ա արձակուդի օրեր հաշվված էին

բ դաժան թագվորի իշխանության օրերը հաշվված են

Օրինակ՝

1.Գիտնականը հետաքրքրվողներին իր հայտնաբերած կենդանու մարմնի բոլոր մասերը ցույց տվեց, միայն գլուխն էր կորցրել:

2.Ուրախությունից գլուխը կորցրել էր:

78. Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառով:

 Օրինակ՝

բարձր հասակ ունեցող – բարձրահասակ:

Բարի սիրտ ունեցող-բարեսիրտ, խիղճ չունեցող-անխիղճ, բարձր ձայնով-բարձրաձայն, միշտ ժպտուն-ժպտադեմ, գանձը պահելու տեղ-գանձարան, կապույտ աչքերով-կապտաչյա, արքայի որդի-արքայազն, հույների երկիր-Հունաստան, փոքր էշ-իշուկ, ծաղիկներով զարդարված-ծաղկազարդ, քաղաքում ապրող-քաղաքացի, հայերի երկիր-ՀԱՅԱՍՏԱՆ:

79. Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառով:

Ավետիս (բարի լուր) բերող-բամբեր, արագ ընթացող-արագընթաց, բաժակը ձեռքին արտասանվող ճառ-բաժակաճառ, վեպ գրող-վիպասան, բառարան գրող-բառառանագետ, արտասահմանում ապրող մարդ-արտասահմանցի, բույսերի մասին գիտություն-բնագիտություն:

80.Եթե հնարավոր է՝ ցո՛ւյց տուր բառը կազմող մասերը:

Օրինակ՝

գրասեղան – գր (գիր) + ա + սեղան:

Պահարան – պահ + արան:

Դուռ – չի բաժանվում:

Հականիշ-հակ-ա-նիշ, բանջարանոց-բանջար-ա-նոց, աշակերտ-չի բաժանվում, աշակերտական-աշակերտ-ական, տարրական-տարր-ական, զլխավոր-գլխ(գլուխ)-ավոր, կարմիր-չի բաժանվում, դաշտամուկ-դաշտ-ա-մուկ, հյուր-չի բաժանվում, հարստություն-հարստ(հարուստ)-ություն, կերառատ-կեր(կերակուր)-առատ, վտանգ-չի բաժանվում:

81. Ուշադրություն դարձրո՛ւ Ա ե Բ խմբերի բառերի կազմությանը. փորձի´ր բացատել տարբերությունը:

Ա. Մարդ, տեր, սիրտ, կապույտ, արքա, ծաղիկ, կատու, բարի:

 Բ. Մարդասեր, Տիրամայր, սրտատրոփ, կապտավուն, արքայական, ծաղկել, կատվազգի, բարերար:

Ա խումբը կազմված է պարզ բառերից, իսկ Բ խմբում բառերը բարդ են։