1․ Լրատվության ի՞նչ միջոցներից եք ավելի շատ օգտվում հեռուստատեսություն, թերթեր, ամսագրեր, համացանց, այլ աղբյուր/։ Ինչո՞վ է լրատվության այդ աղբյուրը նախընտրելի։
Ես ավելի շատ օգտվում եմ համացանցից, որովհետև այն արագ է, հարմար և միշտ հասանելի։ Այնտեղ կարելի է հեշտությամբ գտնել տարբեր նորություններ։
2․ Փորձե՛ք պարզաբանել, թե որոնք են համացանցային լրատվության դրական և բացասական կողմերը։ Հիմնավորե՛ք Ձեր տեսակետը օրինակներով
Համացանցային լրատվության դրական կողմերն են արագությունը և մեծ հասանելիությունը։ Բացասական կողմերն են կեղծ տեղեկությունների տարածումը և չստուգված լուրերը։
1․ Նշե՛ք սեփականության իրավունքի երեք իրավազորությունները։ Պարզաբանե՛ք դրանք մեկ-երկու օրինակով։
Տիրապետում – գույքը փաստացի ունենալը օրինակ հեռախոս։
Օգտագործում – գույքից օգուտ քաղելը օրինակ մեքենա վարելը կամ տանը բնակվելը։
Տնօրինում – գույքի ճակատագիրը որոշելը օրինակ վաճառելը, նվիրելը կամ քանդելը։
2․ Որքանո՞վ է այսօր մեր երկրում աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունքը մարդկանց հնարավորություն տալիս ունենալու մասնագիտություն և զբաղմունք։
Այս իրավունքը թույլ է տալիս մարդկանց կրթվել և զբաղվել իրենց նախընտրած գործով։ Սակայն հնարավորությունները հաճախ սահմանափակվում են աշխատաշուկայի պահանջարկով և այն փաստով, որ աշխատատեղերի մեծ մասը կենտրոնացված է մայրաքաղաքում։
3․ Եթե ընտանիքներին օգնելու նպատակով անչափահասները վաղ տարիքից ուսմանը զուգահեռ աշխատում են, արդյոք գործատուները պահպանու՞մ են անչափահաս երեխաների համար նախատեսված աշխատանքային իրավունքները։ Բերե՛ք ձեզ հայտնի օրինակներ
Օրենքով անչափահասների համար սահմանված են թեթև աշխատանք և կարճ ժամեր, բայց իրականում իրավունքները միշտ չէ, որ պահպանվում են։
Օրինակ Պաշտոնական սպասարկման ոլորտում օրինակ սրճարաններ հաճախ պահպանվում են ժամերը սակայն ոչ ֆորմալ ոլորտում օրինակ շուկաներ շինհրապարակներ երեխաները հաճախ աշխատում են ծանր պայմաններում և երկար ժամանակով։
Գենային ճարտարագիտությունը գիտության ճյուղ է, որը զբաղվում է՝ ա) կենդանիների վարքի ուսումնասիրությամբ բ) գեների փոփոխմամբ և տեղափոխմամբ գ) բույսերի արտաքին կառուցվածքով դ) մարսողական գործընթացներով
Գենը իրենից ներկայացնում է՝ ա) բջջի օրգանոիդ բ) սպիտակուց գ) ժառանգական ինֆորմացիայի միավոր դ) վիտամին
Գենային ճարտարագիտության հիմնական նպատակն է՝ ա) օրգանիզմների ոչնչացում բ) օգտակար հատկությունների ստացում գ) միայն հիվանդությունների առաջացում դ) սննդի քանակի նվազեցում
Որ օրգանիզմներն են հաճախ օգտագործվում գենային ճարտարագիտությունում՝ ա) բակտերիաներ բ) քարեր գ) մետաղներ դ) ջուր
ԴՆԹ-ն իրենից ներկայացնում է՝ ա) էներգիայի աղբյուր բ) ժառանգական ինֆորմացիա կրող նյութ գ) վիտամին դ) հորմոն
Գենային ճարտարագիտության արդյունք կարող է լինել՝ ա) նոր բույսերի տեսակներ բ) միայն հիվանդություններ գ) միայն բնական փոփոխություններ դ) ջրի փոփոխություն
Տրանսգեն օրգանիզմը՝ ա) ունի միայն բնական գեներ բ) չունի ԴՆԹ գ) պարունակում է օտար գեն դ) չի կարող բազմանալ
Գենային ճարտարագիտության կիրառման ոլորտ է՝ ա) բժշկություն բ) գյուղատնտեսություն գ) արդյունաբերություն դ) բոլոր նշվածները
Ի՞նչ կարող է ստացվել գենային ճարտարագիտության միջոցով՝ ա) ինսուլին բ) ջուր գ) քար դ) ավազ
Գենային ճարտարագիտությունը թույլ է տալիս՝ ա) վերահսկել գեների գործունեությունը բ) ոչնչացնել բոլոր օրգանիզմները գ) դադարեցնել ժառանգականությունը դ) փոխել մոլորակի կլիման
Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները ա) ժառանգվում են բ) չեն ժառանգվում գ) կապված են գենետիկական մուտացիաների հետ դ) միշտ վնասակար են
Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների պատճառը ա) գեների կառուցվածքի փոփոխությունն է բ) շրջակա միջավայրի պայմաններն են գ) քրոմոսոմների թվի փոփոխությունն է դ) միայն հիվանդություններն են
Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները ա) անշրջելի են բ) շրջելի են գ) միշտ մահացու են դ) կապված չեն միջավայրի հետ
Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների օրինակ է ա) աչքերի գույնի ժառանգումը բ) մաշկի արևայրուկը գ) արյան խմբի փոփոխությունը դ) քրոմոսոմների քանակի փոփոխությունը
Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները վերաբերում են ա) միայն գենոտիպին բ) միայն ֆենոտիպին գ) գենոտիպին և ֆենոտիպին դ) միայն ԴՆԹ-ին
Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների սահմանները կոչվում են ա) մուտացիա բ) ռեակցիայի նորմա գ) գենոտիպ դ) ալելներ
Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները ա) ունեն հստակ սահմաններ բ) սահմաններ չունեն գ) կախված չեն միջավայրից դ) միշտ նույնն են բոլոր օրգանիզմներում
Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունները ա) առաջացնում են նոր տեսակներ բ) չեն առաջացնում նոր տեսակներ գ) փոխում են գեների կառուցվածքը դ) փոխանցվում են սերունդներին
Օրգանիզմի բարձրության փոփոխությունը սննդի ազդեցությամբ ա) մուտացիա է բ) մոդիֆիկացիա է գ) ժառանգական հիվանդություն է դ) քրոմոսոմային փոփոխություն է
Մոդիֆիկացիոն փոփոխությունների կենսաբանական նշանակությունն է ա) վնասել օրգանիզմին բ) հարմարվել միջավայրին գ) նվազեցնել կենսունակությունը դ) փոխել գենոտիպը
Ո՞ր ուժն են անվանում Ամպերի ուժ: հաստատուն հասանքի ուժ են անվանում հաղորդչի լայնական հատույթով կամայական ժամանակում անցած լիցքերի հարաբերությունը այդ ժամանակին
Ինչպե՞ս է ուղղված մագնիսական դաշտում հոսանքակիր հաղորդիչի վրա ազդող ուժը:
Այն ուղղված է հոսանքի ուղղությանը և մագնիսական դաշտի գծերին ուղղահայաց։
Մագնիսական դաշտում հոսանքակիր շրջանակի ո՞ր դիրքում է նրա վրա ազդող ուժերի մոմենտը զրո: Երբ է շրջանագծի հարթությունը ուղղահայաց մագնիսական դաշտի գծերին։
Ի՞նչ է էլեկտրաշարժիչը, և ի՞նչ կառուցվածք ունի այն:
Էլեկտրական շարժիչը սարք է, որը էլեկտրական էներգիան փոխակերպում է մեխանիկական էներգիայի։ Դրա հիմնական մասերն են՝ կծիկ, մագնիս, կոմուտատոր, խոզանակներ և հոսանքի աղբյուր։
Ի՞նչ դեր է կատարում կոլեկտորն էլեկտրաշարժիչում։ Կոլեկտորը փոխում է շրջանակի հոսանքի ուղղությունը դրանով՝ թույլ տալով շարժիչին անընդհատ պտտվել։
Ինչ առավելություններ ունեն էլեկտրաշարժիչները: Դրանք կոմպակտ են, անաղմուկ, բարձր արդյունավետությամբ։
Ո՞ր երևույթն են անվանում էլեկտրամագնիսական մակածում։ Դա էլեկտրական հոսանքի առաջացումն է հաղորդչի մեջ, երբ մագնիսական դաշտը փոխվում է։
Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե Ֆարադեյի փորձերում մեկ մագնիսի փոխարեն կոճի մեջ մտցնենք իրար հպված երկու մագնիս, որոնց բևեռները՝ ա. համընկնում են, բ. հակադիր են:
ա) Բևեռները համընկնում են։ Մագնիսական դաշտը կուժեղանա մեծացնելով ինդուկցիոն հոսանքը։ բ) Բևեռները հակառակ են։ Մագնիսական էֆեկտը կթուլանա կամ մասամբ կչեզոքանա նվազեցնելով հոսանքը։
Ի՞նչ կառուցվածք ունի փոփոխական հոսանքի պարզագույն գեներատորը։
Այն բաղկացած է մագնիսական դաշտում պտտվող շրջանակից, օղակներից և խոզանակներից։
Ո՞ր հոսանքն են անվանում փոփոխական: Փոփոխական հոսանքը հոսանք է, որը պարբերաբար փոխում է ուղղությունը և մեծությունը։
Ի՞նչ հաճախություն ունի մեր երկրում օգտագործվող փոփոխական հոսանքը:
սովորաբար 50Հց
Ի՞նչ էներգիայի շնորհիվ է արտադրվում էլեկտրաէներգիան`ա. հիդրոէլեկտրակայաններում,բ. ջերմաէլեկտրակայաններում:
ա)հոսող ջուևը պտտացնում է տուրբինը և այդ տուրբինը պտում է գեներատորը։ բ)վառելով ածուխը նաֆտը և գազը տաքացնում են ջուրը և գոլորշին պտացնում է տուրբինը և այդ տուրբինը պտտում է գեներատորը։
Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական դաշտը:
Էլեկտրամագնիսական դաշտը մատերիայի հատուկ տեսակ է, որը շրջապատում է լիցքավորված մասնիկները և իրականացնում դրանց փոխազդեցությունը։
Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական ալիքը։
Դա էլեկտրամագնիսական դաշտի տարածումն է տարածության մեջ։
Գրե՛ք էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագության, ալիքի երկարության և տատանումների հաճախության կապն արտահայտող բանաձևը:
Արագության, ալիքի երկարության և հաճախականության միջև կապի բանաձևը V=λ/T կամ V=λv
v-ն ալիքի արագությունն է, λ-ն ալիքի երկարությունն է, ν-ն հաճախականությունը։ T-ն պարբերությունը
Որքան է էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագությունը վակուումում:
Մագնիսը ձգում է երկաթ, պողպատ, նիկել, կոբալտ և որոշ համաձուլվածքներ։
2. Ո՞ր մարմիններն են կոչվում հաստատուն մագնիսներ:
Մշտական մագնիսները մարմիններ են, որոնք պահպանում են իրենց մագնիսական հատկությունները։
3. Մագնիսի ո՞ր մասերն են անվանում մագնիսի բևեռներ:
Բևեռները մագնիսի այն ծայրերն են, որտեղ մագնիսական ազդեցությունն ամենաուժեղն է։
4. Ինչպե՞ս են փոխազդում մագնիսների` ա. նույանուն բևեռները, բ. տարանուն բևեռները:
նույն բևեռներով միմյանց վանում են հակառակ բևեռներով միմյանց են ձգում։
5. Ինչպե՞ս կարել է որոշել մագնիսի բևեռները, եթե դրանք նշված չեն մագնիսի վրա:
Դուք պետք է մագնիս կախեք թելից։ Մի ծայրը կուղղվի դեպի հյուսիս սա հյուսիսային բևեռն է, մյուսը հարավային բևեռը։
6. Պողպատե երկու չորսուներից միայն մեկն է մագնիսացված: Չօգտագործելով ոչինչ, բացի այդ չորսուներից, ինչպե՞ս կարելի է տարբերել մագնիսացած չորսուն:
Մագնիսի ծայրը ձգում է սովորական ձողի կենտրոնը, բայց մագնիսի կենտրոնը գրեթե ոչ մի ձգողություն չի ցուցաբերում մեկ այլ մագնիսի վրա։ Ահա թե ինչպես կարելի է տարբերակել մագնիսացված ձողը։
Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ի՞նչ նմանություն ունեն երկու լիցքերի և երկու մագնիսների փոխազդեցությունները:
Եվ լիցքերը և մագնիսը կարող են ձգել և վանել միմյանց։
2. Ո՞րն է Էրստեդի հայտնագործության էությունը:
Էրստեդը հայտնաբերեց, որ էլեկտրական հոսանքը ստեղծում է մագնիսական դաշտ։
3. Կարելի՞ է արդյոք մագնիսական սլաքի օգնությամբ որոշել հոսանքի առկայությունը հաղորդալարում: Պատասխանը հիմնավորեք:
Եթե մագնիսական ասեղը դնեք լարի կողքին այն կշեղվի եթե հոսանք լինի։
4. Ինչպե՞ս կարելի է որոշել հոսանքակիր կոճի բևեռները մագնիսական սլաքի միջոցով:
Մագնիսական ասեղի հյուսիսային ծայրի ուղղությունը կարող է օգտագործվել կծիկի հյուսիսային և հարավային բևեռները որոշելու համար։
5. Ինչո՞վ են տարբերվում հաստատուն մագնիսը և հոսանքակիր կոճը:
Մշտական մագնիսը միշտ ակտիվ է, բայց կծիկը մագնիս է դառնում միայն այն ժամանակ, երբ դրա միջով հոսանք է անցնում։
6. Ո՞րն է Ամպերի վարկածի էությունը:
Ամպերը ենթադրեց, որ նյութի մագնիսական հատկությունները ստեղծվում են դրա ներսում էլեկտրական լիցքերի շարժման միջոցով։
7. Ինչպե՞ս կարելի է համոզվել, որ դասասենյակում մագնիսական դաշտ կա:
Կողմնացույցի օգտագործումը։
8. Ի՞նչ են մագնիսական դաշտի գծերը:
Սրանք երևակայական գծեր են, որոնք ցույց են տալիս մագնիսական դաշտի ուղղությունը։
9. Պատկերեք հաստատուն մագնիսի և հոսանքակիր կոճի մագնիսական դաշտերի գծերը` նշելով դրանց ուղղությունները
Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ո՞ր սարքն են անվանում էլեկտրամագնիս:
էԷլեկտրամագնիսը կծիկ է, որի միջով անցնում է էլեկտրական հոսանք և որը փաթաթված է երկաթե միջուկի վրա։
2. Բերե՛ք էլեկտրամագնիսի կիրառության օրինակներ։
ռելեներ, բարձրախոսներ, շարժիչներ, էլեկտրական կողպեքներ
3. Ի՞նչ կառուցվածք ունի կողմնացույցը:
Կողմնացույցը բաղկացած է մագնիսական ասեղից, որը ազատորեն պտտվում է առանցքի և ուղղության սանդղակի շուրջ։
4. Որտե՞ղ են տեղակայված Երկրի մագնիսական բևեռները:
Դրանք գտնվում են Երկրի աշխարհագրական բևեռների մոտ, բայց աղավաղված են։
5. Ինչո՞վ է պայմանավորված մագնիսական շեղման երևույթը:
Երկրի մագնիսական և աշխարհագրական բևեռների անհամապատասխանության պատճառով։
6. Ի՞նչ է մագնիսական փոթորիկը, և ինչո՞վ է այն պայմանավորված:
Մագնիսական փոթորիկը Երկրի մագնիսական դաշտի ուժեղ փոփոխություն է, որն առաջանում է արեգակնային ակտիվության հետևանքով։
7. Մագնիսացած ասեղն ամրացրեք խցանին և դրեք ջրի մակերևույթին: Ի՞նչ տեղի կունենա: Բացատրե՛ք դիտվող երևույթը:
Ասեղը կպտտվի և կհաստատվի հյուսիս-հարավ ուղղությամբ, քանի որ այն գտնվում է Երկրի մագնիսական դաշտի ազդեցության տակ։
Թվա՛րեք բնակչության կազմի տեսակները։ Ազգային, տարիքային, սեռային, կրոնական, լեզվական, սոցիալական և ըստ բնակավայրի տեսակները։
Ի՞նչ է ազգային կազմը, և միատար ազգային կազմ ասելով ի՞նչ եք հասկանում։ Ազգային կազմը տարբեր ազգերի համամասնությունն է։ Միատար կազմ նշանակում է, որ բնակչության բացարձակ մեծամասնությունը 95%+ նույն ազգի ներկայացուցիչ է։
Ի՞նչ ազգային փոքրամասնություններ կան Հայաստանում, և որտե՞ղ են նրանք հիմնականում ապրում։ Եզդիներ(Արագածոտն, Արմավիր, ռուսներ Լոռի, Երևան, ասորիներ Արարատ, քրդեր, հույներ։
Ինչպիսի՞ն է ՀՀ բնակչության սեռային կազմը ըստ տարիքի, և ինչպե՞ս է այն փոփոխվում։ Ծնվելիս գերակշռում են տղաները, սակայն բարձր տարիքային խմբերում կանայք դառնում են մեծամասնություն՝ կյանքի ավելի մեծ տևողության պատճառով։
ՀՀ բնակչության կազմում ինչպիսի՞ տարիքային խմբեր են առանձնացվում։ Մանուկներ 0-15 տարեկան, աշխատունակ բնակչություն 16-63 տարեկան և տարեցներ 63+ տարեկան։
Բնակչության կազմը ըստ բնակավայրերի քանի՞ տիպ ենք առանձնացնում։ Երկու հիմնական տիպ՝ քաղաքային և գյուղական։
Ինչպիսի՞ն է ՀՀ-ում ուրբանիզացման մակարդակը։ Բարձր է. բնակչության մոտ 64%-ն ապրում է քաղաքներում կենտրոնացվածությունը մեծ է Երևանում։
Ինչ է աշխատանքային ռեսուրսը։ Այս ռեսուրսի քանակը ինչո՞վ է պայմանավորված։ Բնակչության աշխատունակ մասն է։ Քանակը պայմանավորված է բնակչության թվաքանակով և տարիքային կառուցվածքով։
Աշխատանքային ռեսուրսների քանակական և որակական ցուցանիշ ասելով ի՞նչ եք հասկանում։ Քանակականը աշխատողների թիվն է, որակականը՝ նրանց կրթությունը, մասնագիտական հմտությունները և առողջությունը։
20-րդ դասրի ընթացքում ինչպիսի՞ փոփոխություններ կրեց ՀՀ բնակչության թիվը և ի՞նչ պատճառներ ազդեցին դրա փոփոխության վրա։
Բնակչության թիվը 20-րդ դարում Դարասկզբին նվազել է Ցեղասպանություն, պատերազմ, խորհրդային տարիներին կտրուկ աճել 700 հազարից հասնելով 3.5 միլիոնի, իսկ դարավերջին նվազել արտագաղթ, երկրաշարժ։
Մշտական բնակչություն ասելով ի՞նչ կարելի է հասկանալ։
Մշտական բնակչություն Տվյալ վայրում սովորաբար բնակվող մարդկանց թիվը՝ ներառյալ հաշվառման պահին ժամանակավոր բացակայողները։
Ինչ է բնակչության բնական և մեխանիկական շարժ։
Բնական` ծնունդների և մահերի տարբերությունը։
Մեխանիկական` մարդկանց տեղաշարժը ներգաղթ և արտագաղթ։
Հայաստանում՛խորհրդային տարիներին ներգաղթը ինչպե՞ս է տեղի ունեցել։
Ներգաղթը ԽՍՀՄ տարիներին. Տեղի է ունեցել հայրենադարձության միջոցով մեծ ալիքը՝ 1946-1948թ․, երբ Սփյուռքից տասնյակ հազարավոր հայեր եկան Հայաստան։
Բնաչության խտություն ասելով ի՞նչ են հասկանում, ինչպե՞ս ենք այն հաշվում։
Բնակչության խտություն. Ցույց է տալիս մարդկանց թիվը 1 կմ² վրա։ Հաշվարկվում է՝ բնակչության թիվը / տարածքի մակերես P/S
1․Նշե՛լ ազգային պարկի, արգելոցի և արգելավայրի տարբերությունները։
Ազգային պարկ բնության պահպանության և զբոսաշրջության համար։ Արգելոց ամբողջությամբ պահպանվող տարածք, որտեղ մարդու գործունեությունը սահմանափակված է։ Արգելավայր՝ պահպանվում են որոշ կենդանիներ կամ բույսեր։
2․Քանի՞ ազգային պարկ ունենք Հայաստանում, նշե՛ք դրանց անունները և նկարագրե՛ք յուրաքանչյուրը։
Հայաստանում կա 4 ազգային պարկ Սևան ազգային պարկը պահպանվում է Սևանա լիճը և նրա բնությունը։ Դիլիջան ազգային պարկը հարուստ է անտառներով և կենդանական աշխարհով։ Արևիկ ազգային պարկը հայտնի է հազվագյուտ բույսերով և կենդանիներով։ Արփի լիճ ազգային պարկը կարևոր է ջրային թռչունների պահպանության համար։
3․Քանի՞ արգելոց ունենք Հայաստանում, թվարկե՛ք դրանց անունները և նկարագրե՛ք յուրաքանչյուրը։ Հայաստանում կա 3 արգելոց։ Խոսրովի անտառ պետական արգելոցը պահպանվում են անտառներն ու հազվագյուտ կենդանիները։ Շիկահողի պետական արգելոցը հարուստ է անտառային բուսականությամբ։ Էրեբունի պետական արգելոցը պահպանվում են վայրի հացազգիները։
4․Հայաստանում քանի արգելավայր ունենք թվարկել մի քանիսը։
Հայաստանում կա ավելի քան 25 արգելավայր։ Գորիսի արգելավայր Հերհերի արգելավայր Ջերմուկի արգելավայր։
5․Բնական հուշարձանները ինչպիսի՞ նշանակություն ունեն։ Թվարկե՛ք մի քանիսը։
Բնական հուշարձանները ունեն գիտական, գեղագիտական և զբոսաշրջային նշանակություն։ Սիմֆոնիա քարերի Սատանի կամուրջ Քարահունջ։
6․Ինչի համար է նախատեսված «Կարիր» գիրքը։ Նշե՛ք «Կարմիր գրքում» գրանցված մի քանի բույս և կենդանի
«Կարմիր գիրքը» նախատեսված է հազվագյուտ և անհետացող բույսերի ու կենդանիների պահպանության համար։ Բույսե՝ Հայկական արոսենի, Թխկի։ Կենդանիներ Սևանի իշխան, Հայկական մուֆլոն։
Ժամհարյան Լեվոն 